Burgerschap in de praktijk

'Waar bewaart u uw condooms?'

Fri, 31 Jul 2020 15:26:20 GMT

‘Waar bewaart u uw condooms?’

---

In de Week van de Liefde 2020, rondde ik het thema Seksuele Voorlichting af. Ik heb geprobeerd om dit jaar nog meer aandacht te besteden aan het plezier van seks en de vooroordelen en diversiteit rondom seks en seksualiteit. Gewapend met een pluchen vulva en tekeningen van geslachtsdelen in alle soorten en maten, was ik er helemaal klaar voor. Zes weken lang, zes keer per week, 80 minuten les over seksualiteit en alles wat daar aan raakt. Het blijft fascinerend. De interesse, de openheid en de grappen die worden gemaakt. Hierbij een opsomming van een aantal van die fascinerende momenten.

Een aantal jongens is ongegeneerd met elkaar in gesprek over wat ze hebben gezien in porno. Ik roep dat ze alles wel even netjes op moeten ruimen na het masturberen. Geen plakkerige tissues of spermasokken in je kamer, die je ouders vervolgens op kunnen ruimen. ‘Nee, juf, dat doe ik onder de douche!’

Terwijl ik rondloop en de leerlingen aan het werk zijn, vraagt een meisje mij: ‘Waar bewaart u uw condooms?’ ‘Oh, in de kast,’ zeg ik. ‘Een beetje hoog, want ik heb wel kinderen.’ Ik loop verder en denk: ‘Die vraag stelt ze niet voor niks.’ ‘Waar bewaar jij je condooms?’ vraag ik, wanneer ik weer langs loop. ‘Ik heb een hele goede, juf. Ik stop ze in een papiertje van een maandverband. Want ik heb allemaal zussen, dus we hebben altijd veel maandverband in huis liggen, daar vindt niemand iets raar aan, snapt u?’

Een aantal weken eerder zat ik naast een leerling, die voorovergebogen op zijn stoel zat, zodat hij met zijn armen zijn bovenbenen kon bedekken. De les seksuele voorlichting was net afgelopen en twee andere jongens voerden een gesprek over in je broek klaarkomen. Volgens de een zou je dat zien, volgens de ander niet. Ik zei dat ik dacht dat je dat wel zou zien. Meteen daarna hoor ik naast mij: ‘Ik heb dat...’

Ik kijk hem aan met grote ogen en zeg: ‘ Ben jij net in je broek klaargekomen?’

‘Nee, gisteren.’ antwoord hij.

‘Ben jij gisteren op school in je broek klaargekomen?’ Reageer ik impulsief en nog steeds verbaasd.

‘Nee thuis. Mijn broek lag op de grond. En daar is het dus ook overheen gekomen. Maar dat had ik niet gezien, toen ik mijn broek vanmorgen weer aantrok. Dat zag ik pas net. Dus daarom zit ik de hele tijd met mijn armen over mijn benen.

Ik moet lachen. Hij ook gelukkig. ‘Niet tegen mijn moeder zeggen he?’ zegt hij als hij zich realiseert dat we de week erna een oudergesprek hebben staan.

In een andere klas legde een leerling uit waarom hij anders zou reageren als zijn gelovige vriend homo of transgender zou zijn, dan wanneer het om een niet-gelovige vriend zou gaan. En toen hij daar het woord ‘kiezen’ bij gebruikte, vroeg een meisje: ‘Maar dat is toch geen keuze?’ Er ontstond een gesprek tussen een aantal leerlingen, met de rest van de klas als publiek. De leerlingen probeerden hun gevoel en overtuigingen rondom dit onderwerp zo goed mogelijk onder woorden te brengen, en dat bleek lastig. Er was aandacht en respect voor elkaar. Ook al keken de leerlingen hier totaal verschillend tegenaan. Ik voegde toe, dat als ik zeg ‘Kirsten, de vrouw’, of ‘Kirsten, de hetero’,lang niet alles zegt over mij. Dat je genderidentiteit en/of je geaardheid niet is wie je bent. Dat je dus ook niet een ander kan reduceren tot ‘de homo’, of ‘de transgender’. Dat een ander altijd een persoon is, met talenten, gedachtes, vrienden en struggles. De ene leerling laat met een knikje weten het daar volledig mee eens te zijn. De ander is allang afgedwaald of kijkt me fronsend aan. Zelf ben ik me ervan bewust hoe fantastisch ik het vind om docent te zijn.

In de laatste week van het thema moeten de eindopdrachten ingeleverd worden. In de opdracht tonen de leerlingen aan wat ze dit thema hebben geleerd. Aan het begin van de lessen die week, vraag ik wie het niet gelukt is de opdracht af te maken. In een van mijn klassen steekt een paar leerlingen hun hand op. Ik loop even bij ze langs. Een meisje vertelt dat ze een podcast had opgenomen met haar vader, een uur lang. Alleen als ze de opname aanklikt, speelt hij steeds maar vier minuten af. Ze raakt geëmotioneerd, terwijl ze het aan mij uitlegt. ‘Het was gewoon zo’n mooi vader-dochter moment. Het was echt een heel leuk gesprek. En eigenlijk praten we hier nooit over.’ Uiteindelijk heeft dit meisje nogmaals een gesprek van een uur gevoerd met haar vader. Over seksualiteit. Geëmotioneerd en vol trots heb ik geluisterd naar dit intieme moment.

Een ander onderdeel van de laatste les is een evaluatie van het thema. De leerlingen vullen een digitaal formulier in, waarin zij aan kunnen geven wat ze hebben geleerd, wat ze interessant vonden en wat volgens hen anders zou moeten. Ook krijgen ze de ruimte om mij als docent feedback te geven. (Ontzettend waardevol, kan ik iedere docent aanraden!). De evaluatie is niet anoniem. Ik kan zien wie welk antwoord heeft ingevuld. En toch vullen de meeste leerlingen het eerlijk in. Vraag drie van de evaluatie luidt: ‘Welke les, of welk lesonderdeel is je het meest bijgebleven? Probeer uit te leggen waarom.’ Een leerling geeft het volgende antwoord: ‘week 2, die heb ik samen met mijn vriend gedaan was echt geweldig we leerden elkaar beter kennen. Ik kwam bijvoorbeeld erachter wat hij echt opwindend vindt tijdens de seks.’

Die laatste les sluiten we af met plastic piemels en condooms. Alle voorbehoedsmiddelen zijn uitgelegd en bekeken in de kring. Ik zet een plastic piemel op tafel en graai in mijn kast naar de envelop met condooms. Ik ga voorin de klas staan en vraag ‘Wie wil voordoen hoe je een condoom om moet doen?’ Op dat moment loopt Y. langs het raam van mijn lokaal. Ik wenk hem. Hij gooit de deur open. ‘Wil jij het nog een keer voordoen?’ vraag ik. Zijn klas heeft deze les al gehad, en toen heeft Y. het zijn klasgenoten voorgedaan. ‘Jazeker!’ roept hij door het lokaal. Met grote passen loopt hij richting het bord. Ondertussen geeft A. aan dat hij het ook wel voor wil doen. Y. pakt nog een plastic piemel. ‘Jij de witte, ik de bruine.’ zegt hij. ‘Oké, jongens, meisjes, let op.’ Vol enthousiasme en super duidelijk legt hij uit hoe de condoom om de penis moet en hoe hij er daarna weer af moet en dichtgeknoopt de prullenbak in moet. A. kijkt mee en doet alles na. De hele kring kijkt met een grote glimlach naar Y. Als hij het dichtgeknoopte condoom in de prullenbak heeft gegooid, loopt hij met grote passen het lokaal uit. ‘Dag allemaal!’.

Op de laatste dag voor de vakantie, heb ik mijzelf opgesloten in een donker lokaal om nog snel voor de volgende les wat notities in Magister in te voeren. Een van de tweedejaars leerlingen loopt mijn lokaal binnen en wekt niet de indruk weg te willen gaan. ‘Ga je nog wat doen voor je vriendin vandaag?’ vraag ik. ‘Nee, juf. Het is uit.’ ‘Oh?’ zeg ik. ‘Wat vind je daarvan?’ ‘Niet leuk. En zij ook niet. Want ze zei dat ze me mist toen ik haar trui terug ging brengen.’ Er volgt een gecompliceerd verhaal over wat dan de reden is dat het uitgegaan is. In plaats van aanstalten maken om pauze te gaan houden, gaat de jongen op een tafel zitten en vertelt hij mij over zijn seksuele ervaringen met zijn ex vriendinnetje. Hij glimlacht erbij. Trots, en een klein beetje ongemakkelijk. Elke keer als ik denk dat hij pauze gaat houden, komt er nog een verhaal. Met details. Ik weet soms zelf even niet hoe ik moet reageren. Ook blijft hij zeggen hoe knap ze is. Ik smelt. Ik hoef nergens echt naar te vragen, hij wil gewoon even delen. En dat voelt als een groot compliment. Zodra hij het lokaal uitloopt voel ik me ontzettend trots. Ik wil het verhaal van de jongen het liefst direct delen met mijn collega’s. Maar dat kan niet. Want de afspraak is, dat wat we binnen de klas bespreken, binnen de klas blijft. Dat geldt ook voor mij. Dus ik spreek een voicebericht in voor een vriendin die op de andere locatie van onze school hetzelfde vak geeft. En een week later schrijf ik het hier op. Omdat dit een fantastische kant van onderwijs is. En van pubers. Dat moet gedeeld worden.

Dit is ook een oproep. Aan iedereen die zich bezighoudt met seksuele voorlichting in het onderwijs. Ik heb gezien dat er heel veel initiatieven zijn om de seksuele educatie diverser te maken, om het plezier meer te benadrukken, genderidentiteit in het curriculum op te nemen en de ware grote van de clitoris (met de nadruk op de eerste lettergreep, niet de tweede ;)) onder de aandacht te brengen. Dat is allemaal nodig. Maar wat daarbij ook nodig is, is iemand die de leerlingen kent. Die een vertrouwensband met de leerlingen opbouwt. Weet wat er speelt in een klas. Iemand die terug kan komen op lessen die eerder gegeven zijn. (Mijn column ‘ En toen was het echt ’ is daar een voorbeeld van.) Een docent die weet wanneer een opmerking ruimte en aandacht moet krijgen, maar ook weet wanneer een opmerking afgekapt moet worden om veiligheid en bescherming te bieden. Dat betekent niet dat materiaal niet gemaakt mag worden, zeker wel! Maar het mag de taak van de school en de docenten niet vervangen. Omdat geen enkele instructie beklijft zonder inoefening, evaluatie en herhaling.*

* Hier gaat het over seksualiteit, maar dit geldt net zo goed voor thema’s als discriminatie, pesten, mensenrechten en andere burgerschap thema's.

De afbeelding is gemaakt door Bo Brückel, een leerling.

#kutvoorlichting

Wed, 11 Sep 2019 08:32:53 GMT

#KUTVOORLICHTING

Volgens onderzoek van 3Vraagt, in samenwerking met Tussenuur en Brandpunt+, geven jongeren tussen de 16 en 34 jaar hun seksuele voorlichting gemiddeld een 5,8. 3FM Tussenuur besteedde hier afgelopen week aandacht aan door de actie #kutvoorlichting. Door verschillende media werd de slechte manier van voorlichting op middelbare scholen benadrukt. Er werd ook gesproken over hoe men vindt dat het wel moet. Ik vraag mij af welk gemiddelde er uit zou komen wanneer alle jongeren een cijfer hadden moeten geven voor de seksuele voorlichting die zij thuis hebben gekregen. Ik vermoed nog lager. Eerlijk is eerlijk. De eindverantwoordelijkheid van de seksuele opvoeding ligt bij de ouders.

Desalniettemin is de actie #kutvoorlichting een strakke actie. Het heeft mij kritisch doen nadenken over de seksuele voorlichting die ik zelf geef. En over de seksuele voorlichting die ik zelf heb gehad en wat dat betekend heeft voor mijn eigen seksuele ontwikkeling.

Ik concludeerde dat school hier geen expliciete rol in heeft gespeeld. Ik kan mij de lessen niet eens herinneren. Mijn ouders hebben daarentegen wel een expliciete rol gespeeld, en scoren ruim boven de 5,8. Zij waren open over seks en leerden mij dat seks iets fijns hoort te zijn, voor zowel mannen als vrouwen. Maar wat in mijn puberteit de grootste rol speelde, was de kerk. Dit is wat de kerk mij leerde over seks:

Seks is voor in een huwelijk.
Alle jongens masturberen (te veel)
Alleen jongens ma sturberen.
Alle jongens kijken porno.
Alleen jongens kijken porno.
Meisjes hebben meestal geen zin in seks.
Jongens hebben altijd zin in seks.
Het is verkeerd om meerdere bedpartners te hebben (gehad).
Het eigenlijke doel van seks is voortplanting.

Inmiddels denk ik hier anders ov er. Nu is deze column niet bedoeld om het christendom of welke andere godsdienst dan ook zwart te maken. Of om te vertellen dat we niet in het onderwijs, maar in de kerk moeten evangeliseren over goede seksuele opvoeding. Ik noem het, omdat ik de rol van een godsdienst nog nergens anders in de hele discussie over seksuele voorlichting op middelbare scholen heb gehoord. En dat terwijl godsdienst voor veel jongeren wel een grote rol speelt.

Van de week luisterde ik naar aflevering 39 van Tussenuur, de podcast serie van Human. Deze podcast draagt de titel ‘Zo wordt seksuele voorlichting leuker en diverser’ en sluit aan bij de actie #kutvoorlichting.

Tijdens het luisteren merkte ik dat ik af en toe geïrriteerd raakte. Er werd wel gesproken over docenten die seksuele voorlichting geven, maar niet met docenten die seksuele voorlichting geven. En de docenten waar over gesproken werd, hadden het allemaal niet zo goed gedaan. Ik ben zo’n docent die seksuele voorlichting geeft. En ik behandel onderwerpen als vrouwenorgasmes, grenzen aangeven en plezier in seks. Ik weet dat er veel meer docenten zijn die dat ook doen. Tijdens een volgend #kutgesprek schuif ik graag aan.

Daarnaast bedacht ik mij tijdens het luisteren het volgende.

Een gesprek voeren met mensen die een bepaalde mening over seksualiteit delen, is gemakkelijk. Maar de pubers in een klas delen over het algemeen niet dezelfde ideeën over seksualiteit. We kunnen niet alle leerlingen ervan overtuigen dat masturberen onderdeel is van een gezonde seksuele ontwikkeling. We kunnen er ook niet voor zorgen dat alle vijftienjarige lesbiennes de klas uitvoerig op de hoogte stellen van hun geaardheid.

Wat we als docenten wel kunnen doen, is leerlingen in contact laten komen met verschillende opvattingen over seks, seksualiteit en geaardheid. Wat we als docenten moeten doen, is hierin zelf een respectvolle en tolerante houding laten zien. Zo leren we kinderen dat seks en seksualiteit persoonlijk is. Dat niemand voor jou bepaalt wat seks voor jou betekent. En dat iedereen weet, dat wat jij denkt, doet of niet doet op seksueel gebied oké is. Ook als de argumenten daarvoor godsdienstig van aard zijn.

Als we dat als docenten voor elkaar kunnen krijgen met onze pubers, dan zitten we over een paar jaar niet meer op een 5,8 maar op een ruime voldoende.

En toen was het echt

Wed, 07 Aug 2019 12:31:23 GMT

EN TOEN WAS HET ECHT

In oktober 2018 was #metoo een jaar actief. Om die reden benaderde Rutgers* het IJburg College met de vraag of zij een les seksuele voorlichting bij mochten wonen en daar ook pers voor mochten uitnodigen. Dat werd een les van mij aan 3 havo/vwo. Ik geef normaal gesproken geen les aan derdejaars, ook niet aan deze klas. Één derde van de klas heb ik twee jaar les gegeven, de rest had nog nooit les van mij gehad en kende ik niet bij naam. Omdat het voor de leerlingen uit 3 havo een verplicht extra uur werd, waren de leerlingen niet echt gemotiveerd. Maar toch, ze waren er. Dat kon je van de pers niet zeggen helaas.

Daar zitten we, in de kring, met enkel de camera’s van Rutgers zelf.

‘Wat kan je je nog herinneren van de lessen seksuele voorlichting die je in de tweede hebt gehad?’ ‘Wat is er toen afgesproken over het aangeven van grenzen?’ We praten kort over wat er is blijven hangen. Weinig kinderen nemen het woord. Behalve Sam. Sam is 15-jarige jongen, die wel les van mij heeft gehad, altijd een grijns op zijn gezicht heeft, mij heel duidelijk heeft laten weten dat hij Mens & Identiteit (mijn vak) het stomste vak vond en regelmatig geïrriteerd keek en vroeg: ’Wat hebben we hier aan?’ Diezelfde Sam kwam vandaag te laat, grijnzend, maar doet super actief mee. Hij steekt als een van de weinigen wel zijn vinger op en geeft antwoord op de vragen die ik stel. ‘Omdat hij het zielig vond als het helemaal stil zou blijven.’ weet hij mij later te vertellen.

Nadat we even hebben gesproken, geef ik de leerlingen de opdracht drie- of viertallen te maken en in gesprek te gaan over twee situaties aan de hand van bijbehorende vragen. In de situaties gaat het om grensoverschrijdend gedrag.

Een van de situaties gaat als volgt:

“Een meisje is op internet aan het chatten met een jongen van school. Ze is aan het flirten. Ze daagt hem uit om zijn sixpack voor de webcam te laten zien. Hij zegt dat hij niet wil. Maar het meisje haalt hem over door te beloven dat zij daarna wat zal laten zien. De jongen geeft dan toch toe. Hij maakt er een wat onhandige striptease van. Dan hoort hij ineens gejoel. Hij merkt dat het meisje samen met twee vriendinnen zijn striptease hebben bewonderd.”

Tijdens de gesprekken die de groepjes leerlingen over deze situatie hebben, blijken alle leerlingen dit als grensoverschrijdend gedrag te zien. Ook geven veel leerlingen aan dat ze het heel erg zouden vinden als deze beelden gedeeld zouden worden. Helemaal als ze zich moeten voorstellen dat de rollen van de jongen en het meisje omgedraaid zouden zijn. Dat zou voor het meisje echt erg zijn.

Wanneer de groepjes uitgesproken zijn, bespreken we de twee situaties in de kring. Sam laat weten dat hij bovengenoemde situatie grensoverschrijdend vindt. Dat hij het niet vindt kunnen. Wanneer er op een gegeven moment wordt gesproken over het delen van het filmpje, kijkt Sam de jongens naast hem aan. Een van hen noemt een naam van een meisje en ze beginnen te lachen. Ik ken dat meisje. En ik weet ook waarom ze haar naam noemen. Twee jaar geleden heeft zij een seksfilmpje van zichzelf naar de verkeerde jongen gestuurd, waardoor de hele school het filmpje gezien heeft en zij uiteindelijk van school is gegaan. Ik heb het filmpje zelf nooit gezien, maar heb er veel over gehoord.

‘Wat zeg jij nou?’ Ik kijk de jongens aan en het ineens is het muisstil. Alle ogen zijn op de jongens gericht, en iedereen weet waar dit over gaat. De jongens schrikken en zeggen niks. ‘Jij noemt de naam van een meisje dat hier op school heeft gezeten en een filmpje van zichzelf heeft gestuurd aan een jongen. Jullie laten weten dat jullie het absoluut niet vinden kunnen wat er in de zojuist besproken situatie gebeurd. Maar dat is niet echt. Dit wel. En dit maakt je aan het lachen. Kan je dat uitleggen? ‘Ik moest er ineens aan denken. En, juf, het is toch echt dom dat ze zo’n filmpje maakt en verstuurt?’ ‘Ja?’ vraag ik. ‘Is dat dom?’

We gaan kort in gesprek over déze situatie, een echte. De lading is voelbaar in het lokaal, alle leerlingen zijn actief betrokken. De jongens voelen zich schuldig. Zij zullen een volgende keer hopelijk bewuster omgaan met een dergelijk filmpje. Seksuele educatie is zo nodig. Jammer dat de pers er niet was.

* Rutgers houdt zich bezig met het verbeteren van de seksuele gezondheid van mensen in Nederland en daarbuiten.

Wat vinden mijn leerlingen van burgerschapsonderwijs?

Sun, 09 Jun 2019 21:53:35 GMT

Dit artikel verscheen in Van Twaalf tot Achttien in juni 2019.

Daar heb ik geen uren voor

Sat, 08 Jun 2019 20:55:32 GMT

Natte dromen en ochtenderecties

Sat, 08 Jun 2019 20:43:28 GMT

Ik leg uit dat ik deze les de klas wil splitsen in jongens en meisjes. Dan kan ik in het lokaal met een kleine groep in gesprek, zodat je misschien net dat ene onderwerp toch durft te bespreken. De jongens gaan met opdrachten en onder begeleiding van mijn energieke stagiaire naar het leerplein, ik zit in de kring met ongeveer acht meisjes. We hebben het over menstruatie en de morning afterpil. Wanneer ik vraag of iemand het ongemakkelijk vindt, steekt een meisje haar hand op. Een meisje dat weinig zegt tijdens mijn lessen. ‘Ik luister wel, en ik wil alles wel weten, maar ik praat er gewoon niet graag over.’ Ik voel me oprecht trots dat ze dat zo durft te zeggen, mooi.

De jongens mogen naar binnen. Vijftien puberzwetende vlassnorretjes komen met mij in de kring zitten. “Ieuw, als het dan een transgender is, dat lijkt me echt vies!’ Een groepje jongens heeft het over transgenders. Ik laat ze een aflevering van ‘Één pot nat’ zien over transgenders. Hoe vaker je iets ziet, hoe normaler het wordt, denk ik. Ook vertel ik nog dat mijn nichtje ooit een neefje was. En dat zij, behalve transgender, zoveel meer is. Hierna hebben we het over natte dromen en ODOL’s. Een van de jongens legt uit dat hij met zijn moeder heeft afgesproken dat hij zijn boxer na een natte droom bovenop de wasmand moet leggen, zodat niet alle was nat en plakkerig wordt. Niet alle jongens kunnen hier met hun ouders over praten. De meesten verschonen zelf hun bed of proppen juist hun boxer onderin de wasmand.

‘s Middags heb ik nog zo’n les. Bij de meisjes blijkt één van hen niemand te hebben waar ze heen kan met vragen of verhalen rondom het onderwerp seksualiteit. Ik zeg haar dat ze altijd naar mij kan komen als ze daar behoefte aan heeft.

Bij de jongens blijkt de grootste en luidruchtigste van het stel nog nooit een natte droom te hebben gehad. Maar hij laat wel weten dat ‘hij’ het doet, wijzend naar zijn penis. ‘Hoe gaat dat dan zo’n natte droom?’, vraagt Metin. Een aantal jongens begint tegelijk te vertellen. Metin wijst Jaynairo aan om zijn verhaal te doen. Jaynairo neemt de tijd om zijn verhaal te vertellen: ‘Ik werd wakker en voelde iets nats, toch? Ik dacht huh? En ik kijk. Heb ik in mijn bed geplast?! Ik voel er aan. Ik denk: ‘Ooooh’. Je weet toch. Ik loop naar mijn moeder en vraag: ‘Mam mijn onderbroek is nat was is dit?’ Maar ik wist allang, toch. Mijn moeder zegt: ‘ ik weet het niet’. Maar gelukkig wist ik allang wat het was. Ja toch? Zo ging het.’

Van de natte droom komen we bij de ODOL. De jongens beginnen te lachen, sommigen delen meteen hun verhaal. Wakker worden met een ochtenderectie zorgt bij veel jongens voor ongemakkelijke situaties in de ochtend. Moeders die hun zoons wekken en verwachten dat zij direct hun bed uitstappen, omdat ze bang zijn dat hun zoon weer in slaap valt. Maarja, dat wil niemand van hen, vanwege die ODOL. Dus moeders, wek je zoon, en geef ze nog een paar minuten.